Hacı Bektaş-ı Veli

 HACI BEKTAŞ-I VELİ

          Gerçek ismi, Seyyid Muhammed bin İbrahim Ata olan Hacı Bektâş Velî 1209 yılında Horasan'ın Nişabur şehrinde dünyaya geldi. Mistik, seyyid, mutasavvıf, âlim ve İslam filozofu. Alevi-Bektâşilik'in fikir ve isim öncülerindendir. Kendisinin yolunu takip edenlere Bektâşi adı verilir. Peki Bektaşilik ne demektir? Günlük hayatta sıkça duyduğumuz kavram nedir? 

         Bektâşîlik; Adını 13. yüzyıl Anadolu'sunun İslâmlaştırılması sürecinde etkin faaliyet gösteren ve Hoca Ahmed Yesevî'nin öğretilerinin Anadolu'daki uygulayıcısı konumunda olan Hacı Bektaş-ı Veli'den alan, daha sonra ise 14. ilâ 15. yüzyıllarda Azerbaycan ve Anadolu'da yaygınlaşan Hurûfilik akımının etkisiyle ibahilik, teslis (üçleme), tenasüh ve hulul anlayışlarının da bünyesine katılmasıyla 16. yüzyılın başlarında Balım Sultan tarafından kurumsallaştırılan, On İki İmam esasına yönelik sufi/tasavvufî tarikat.

          İlk eğitimini Şeyh Lokman-ı Perende'den aldı. Lokman-ı Perende, Ahmed-i Yesevi'nin halifelerinden olup, zahir ve batın ilimlerinde derin bilgilere sahipti. Bektaş Veli Lokman-ı Perende'nin gözdesiydi. Hacı Bektaş-ı Veli, eğitimini bitirdikten sonra Anadolu'ya geldi. Kısa zamanda tanınarak önemli talebeler yetiştirdi. Kendisinin de bağlı olduğu "Ahilik Teşkilatı" ile, Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde Anadolu'da sosyal yapının gelişmesinde büyük katkılarda bulunmuştur.

          Peki Ahilik Teşkilatı dediğimiz oluşum nedir? Osmanlı İmparatorluğu'na katkıları neler olmuştur? Ahilik, Ahi Evran tarafından Hacı Bektaş-ı Veli'nin tavsiyesiyle kurulan esnaf dayanışma teşkilâtıdır. Aslen Horasan kökenli olup Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Anadolu’da yaşayan Alevî-Bektâşî Müslüman Türkmen halkın sanat, ticaret, ekonomi gibi çeşitli meslek alanlarında yetişmelerini sağlayan, onları hem ekonomik hem de ahlaki yönden yetiştiren, çalışma yaşamını iyi insan meziyetlerini esas alarak düzenleyen bir örgütlenmedir. Temel mesleği "Dabbaklık" tır. Kendi kural ve kurulları vardır. Günümüzün esnaf odalarına benzer bir işlevi olan Ahilik iyi ahlakın, doğruluğun, kardeşliğin, yardımseverliğin kısacası bütün güzel meziyetlerin birleştiği bir sosyo-ekonomik düzendir. Ahi Evran'a Ahi Baba da denir. Genel olarak özelliklerine bakacak olursak;

• Ahilik teşkilatında olmak için Ahi olmak gereklidir.

• Teşkilata üye olan zanaatkarlar ahlaki kurallara uymak zorundadır.

• Ahi teşkilatı 32 ana sanat dalına bölünmüştür.

• Her Ahi 124 gerekli prensibi bilmek zorundaydı.

• Ahilik sistemine özel bir eğitim düzeni bulunmaktaydı. 

• Ahilik sistemi kendi içerisinde çırak ve kalfa yetiştirmekteydi.

• Yalan söylemek, içki içmek, zina yapmak ve buna benzer kötü işler kesinlikle yasaktır. 

 Ahi Evran ve Hacı Bektâş

           Âhiler’in reisi olan ve Kırşehir’de yaşayan Ahi Evran’nın Hacı Bektâş Veli ile de dostlukları vardı. Sivas’taki Âhiler çok geniş bir teşkilâta sahip oldukları gibi Babâîler ile de sıkı münasebetlerde bulunuyorlardı. Bayburt’taki Âhiler’in başkanlığına ise “Âhi Emîr Ahmed Bayburdî” getirilmişti. Velâyet-nâme-i Hacı Bektâş Velî adlı eser Hacı Bektâş-ı Velî'nin sık sık Kırşehir'e ziyaretlerini ve Ahi Evran'la yaptığı sohbetlerini anlatmaktadır.

Osmanlı ordusu ve Hacı Bektaş-ı Veli

          Osmanlı ordusunda yeniçeriler Bektaşilik kurallarına göre yetiştirilirdi. Bu nedenle Yeniçerilere tarihte Hacı Bektaş-ı Veli çocukları da denirdi. Ocağın banisi Hacı Bektaş-ı Veli olarak kabul edilirdi. Seferlere giderken yanlarında daima Bektaşi dede ve babaları eşlik ederlerdi. Bugün Balkanların her köşesine Bektaşiliği yeniçeriler taşımıştır. Hacı Bektaş-ı Veli'nin sohbetlerini takip ederek onun tarikatına bağlananlara ise "Bektaşi" adı verildi. Hacı Bektaş-ı Veli'nin Makalat adlı Arapça bir eseri vardır. 

          Hacı Bektaş-ı Veli hayatı boyunca birçok eserler bırakmıştır. Velâyet-nâme-i Hacı Bektâş-ı Velî, Makalat - (Arapça), Kitâbu'l-Fevâid, Şerh-i Besmele, Şathiyye, Makâlât-ı Gaybiyye ve Kelimât-ı Ayniyye... 1271 yılında Nevşehir'de hayata gözlerini yummuştur ve hala düşünceleri bizlerle beraber yaşamaktadır. !UNUTMAYIN! ''İnsan düşünen varlıktır, insan ölürken ve unutulurken düşünceleri unutulmaz.''

NOT: Yazılarda https://tr.wikipedia.org/ bilgilerinden yararlanılmıştır. 

                                                                   

Destek, talep ve görüşlerinizi yorumlarda belirtirseniz sevinirim.