Divan Edebiyatı Özellikleri

 DİVAN EDEBİYATI ÖZELLİKLERİ

·         Klasik edebiyat, yüksek zümre edebiyatı olarak da bilinen Divan edebiyatı, Türklerin 13. ve 19. yüzyıllar arasında Anadolu’da oluşturdukları İslam kültürünün ortak özelliklerini yansıtan, geniş ölçüde Arap ve Fars edebiyatlarının etkisini taşıyan bir dönemdir. Şairler, eserlerini “Divan” adı verilen kitapta topladıkları için bu ismi almıştır. Divan şairleri, Arap ve İran edebiyatından aldıkları nazım biçimlerini kendi duyuş ve düşünüşlerine göre kullanmışlardır.

 

·         Divan edebiyatı, Türklerin İslam dinini kabul etmelerinden sonra oluşmuş bir edebiyattır. Bundan dolayı din, Allah, peygamber, tasavvuf vb. konular bu edebiyatta önemli bir yer tutar. Divan şairleri, çoğunlukla medrese kültürüyle yetişmiştir. Divan şairlerinin işlediği en önemli konuların başında aşk gelir. Şiirlerde çoğunlukla ‘Allah aşkı. peygamber aşkı” işlenmiştir. Divan şiirinde bir kişiye duyulan ve mecazi aşk olarak nitelenen aşk da ele alınır. Ancak mecazi aşk da çoğunlukla Allah aşkına (ilahi aşk) dönüşür.

 

·         Divan edebiyatında şiire, düzyazıdan daha çok önem verilmiştir. Ancak bu, divan edebiyatında nesir olmadığı anlamına gelmemelidir. Çünkü divan edebiyatında nesir alanında da eserler verilmiştir.

DİVAN EDEBİYATI GENEL ÖZELLİKLERİ:

NOT: Divan edebiyatı ‘saray edebiyatı’, ‘klasik edebiyat’ ya da ‘medrese edebiyatı’ olarak anılmaktadır. Çünkü, edebiyat medrese ve konak çevresinde gelişmiştir. Ayrıca Batılı doğubilimciler ‘Osmanlı edebiyatı’ ya da ‘Osmanlı şiiri’ olarak da nitelendirmişlerdir.

1) Divan edebiyatı, 13. yüzyıldan başlayarak medrese eğitimi görmüş şehirli aydınlara seslenen bir edebiyattır.

Saray, konak ve medrese gibi devrin yönetim ve öğretim çevre­leri ile bunlara yakın olan kesimler içinde varlık göstermesinden dolayı saray edebiyatı, daha çok okumuş kesime hitap ettiği için zümre edebiyatı, şairlerin şiirlerini divan denilen şiir defterlerinde toplamaları nedeniyle divan edebiyatı da denilen edebiyat döne­midir.

 

2)Bu edebiyat geçiş dönemi 11. ve 13. yüzyıllardan sonra, ortak İslamî edebiyatın bir parçası haline gelir.

İlk edebi ürünlerini 11. ve 13. yüzyıllar arasında veren eski Türk Edebiyatı, Arap ve İran edebiyatları etkisinde bir edebiyat dönemi başlatır. Etkilenme ve örnek alma çerçevesinde başlayan bu ede­biyat, zaman içinde farklı bir bakış açısı, duygu ve düşünceleri kendine özgü bir anlatımla ortaya koyarak ortak İslamî edebiyata kendi damgasını vurur.

 

3)13. yüzyıldan başlayarak Tanzimat dönemine kadar varlığını yüzyıllarca sürdüren bu edebiyat, kendine özgü bir gelenek yaratmıştır.

 

4)Bu dönem edebiyatı nazım ağırlıklı olarak gelişmiştir.

 

5) Şiirde biçim, biçimsel kusursuzluk büyük   önem taşımıştır.

Şiirin kuruluşu kesin kurallara bağlanmıştır. Bu kurallar şiirin bi­çimini oluşturan nazım birimi ölçü ,uyak,nazım şekli başlıca nazım şekilleridir.

 

6) Bu edebiyatın dili Osmanlıcadır.

Divan edebiyatının dili, ortak İslâm uygarlığının kullandığı yazılı kültür diline dayanır. Yazı dilinde Arap alfabesi kullanılmıştır. Osmanlıca; Arapça, Farsça ve Türkçe’nin karışımıdır.

 

7) Divan edebiyatında şiirlere özel bir ad, bir başlık kon­maz.

Divan şairleri şiirlerini genel olarak nazım şekilleriyle adlandırır. Gazel, kaside, mesnevi, terkib-i bend vb.

 

8)Divan şiirinde mazmunlar geniş yer tutar.

Duygu ve düşüncelerin belirli, kalıplaşmış sözlerle ifadesine mazmun denir.

 

9)Divan edebiyatı konu,tema ve türler yönünden belli kalıplar içinde kalmıştır.

Çoğu Arap ve Fars edebiyatlarıyla ortak olan konu, tema ve tür­ler, hemen hemen bütün sanatçılar tarafından ya olduğu gibi ya da çok küçük değişiklikler yapılarak kullanılmıştır. Biçimde olduğu gibi konuda da görülen bu sıkı disiplin, insanın duygu ve düşüncelerinin olduğu gibi anlatmasını, toplumda olup bitenleri ortaya koymasını, sanatçının özgür ifadesini sınırlamış, sanatçıyı dar bir alanda bırakmıştır.

 

10)Divan edebiyatı geniş halk kesimlerinden kopuk ve soyut bir edebiyattır.

Divan edebiyatında her şey zihinden tasarlanmıştır. Toplumsal sorunlar, günlük hayat ve yerli yaşam esere yansımamıştır. Hayali ve soyut unsurlar eserlerde ağırlıklı olarak kendini gösterir.

 

11)"Sanat için sanat." anlayışı egemendir.

 

12)Ağır sanatlı bir dili vardır.Söz sanatlarına önemli verilmistir.

 

13)Temel nazım birimi beyit, ölçüsü aruzdur.

 

14)Şiirde bütün güzelliğe değil parca güzelliğine önem verilir.

 

15)Tam ve zengin kafiye kullanılmıştır.

 

16)13.yy da Hoca Dehhani ile başlamış,Tanzimat ile bitmiştir.

 

17)Türk Edebiyatı içinde yaklaşık olarak 600 yıllık bir hakimiyeti vardır.

 

18)Türklerin kendi ölçüsü olan hece ölçüsü terk edilmiş, Arapların ölçüsü olan aruz vezni tercih edilmiştir.

 

19)Nazım birimi olarak ağırlıklı olarak beyit tercih edilse de murabba, rubai, şarkı vb. nazım biçimlerinde dörtlük kullanılmıştır.

 

20) İslam mitolojisi, karşılık bulmayan aşk, şarap, din ve tasavvuf başta olmak üzere oldukça sınırlı sayıda konu ele alınmıştır.

                                                                              

Destek, talep ve görüşlerinizi yorumlarda belirtirseniz sevinirim.